Elk jaar sterven in België zo’n 10.000 mensen vroegtijdig door luchtvervuiling. 10.000 mensen.

Dat is zowat de helft van de inwoners van een gemiddelde Belgische gemeente.[1]

De feiten zijn onweerlegbaar. De grote boosdoeners vandaag zijn fijn stof (zowel PM10 als het nog fijnere en schadelijkere PM2.5) en stikstofoxiden (NOx).[2] 20% van alle Vlamingen woont in een omgeving met hoge PM10 waarden. En nog verontrustender: maar liefst 95% van de Vlamingen woont in een gebied met te hoge PM2.5 waarden, en dat op jaarbasis.[3]

De impact is voelbaar. Concentraties van PM2.5 zijn in Vlaanderen jaarlijks verantwoordelijk voor 4.100 gevallen van vroegtijdige sterfte. NO2 veroorzaakt in Vlaanderen jaarlijks 1.800 à 3.600 vroegtijdige sterfgevallen.[4]

Luchtvervuiling kost onze gezondheidszorg jaarlijks maar liefst 8 miljard euro, of 725 euro per Belg[5]. Dat stemt overeen met 80% van het Vlaams budget voor onderwijs.

Burgers laten zich horen. Deze cijfers zijn alarmerend. En terecht. Het gaat niet langer om een louter wetenschappelijk vraagstuk. Schone lucht gaat ons allemaal aan. Burgers komen zelf met allerlei ideeën om luchtvervuiling aan te pakken, zoals het autovrij maken van schoolstraten. Burgerbewegingen[6], zien het licht. Maar liefst 50.000 Vlamingen stelden zich kandidaat voor een grootschalig burgeronderzoek. 20.000 van hen voeren op dit ogenblik effectief metingen uit: een ongeziene primeur.[7]

En toch. Er worden niet genoeg maatregelen genomen om de situatie te verbeteren. Ondanks de cijfers en de bezorgdheid van zo veel burgers ontbreekt een gevoel van ambitie en doeltreffend beleid om dit probleem aan te pakken. Vlaanderen schiet tekort wat betreft de doelstellingen van de Wereldgezondheidsorganisatie[8], ook al probeert Vlaanderen deze waarden na te streven[9].


Beken kleur, ga voor schone lucht


Het juiste beleid maakt het verschil. De feiten zijn er, de bezorgdheid ook. Tijd om er iets aan te doen. Werken aan schonere lucht begint lokaal. Transport is verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de luchtvervuiling[8] en is een beleidsdomein waarop lokale beleidsmakers bij uitstek een directe impact hebben. Daarom focust dit manifest op mobiliteit en transport als hét actieterrein waar lokaal het verschil kan gemaakt worden.

Hoog tijd om in actie te schieten. Politici moeten nu doeltreffende maatregelen nemen. Alle beleidsmakers (lokaal, regionaal en federaal) hebben de verantwoordelijkheid om duurzame oplossingen te bedenken en in te voeren. In de komende legislatuur hebben ze de unieke verantwoordelijkheid en opportuniteit om naar schonere lucht toe te werken.

Beken kleur. Het gaat niet om een keuze maar om een verantwoordelijkheid. De burgers verwachten niets minder.

Daarom vragen we de lokale overheden om vanaf 2019, tijdens de komende legislatuur, deze 10 maatregelen door te voeren. Alleen zo zorgen we ervoor dat de luchtkwaliteit niet langer weegt op de gezondheid van burgers.



[1] http://ec.europa.eu/environment/eir/pdf/report_be_en.pdf
[2] http://www.klimaat.be/files/3715/3112/0420/10_Air_pollution_CV.pdf
[3] https://www.vmm.be/publicaties/jaarrapport-lucht-emissies-2000-2016-en-luchtkwaliteit-in-2017-in-vlaanderen
[4] Telkens in 2014:  https://www.vmm.be/publicaties/jaarrapport-lucht-emissies-2000-2016-en-luchtkwaliteit-in-2017-in-vlaanderen
[5] http://ec.europa.eu/environment/eir/pdf/report_be_en.pdf (Volgens de OESO zelfs 22.1 miljard USD in 2015 of 4.4% van het BBP:
https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/d1b2b844-en.pdf?expires=1533631619&id=id&accname=guest&checksum=877BCAC2380C54D12792DD42D133648D)
[6] Bijvoorbeeld: http://www.schoneluchtbxl.be/ en http://xn--filter-caf-filtr-kqbg.be/,b http://www.stratengeneraal.be/, http://www.bruxselair.org/, http://www.ademloos.be/
[7] Curieuze Neuzen Vlaanderen: 20.000 Vlamingen engageerden zich om over heel Vlaanderen de luchtkwaliteit te meten. De resultaten van het onderzoek worden eind september 2018 voorgesteld. https://curieuzeneuzen.be/; AIRbezen: liep ten einde in 2017 en toonde duidelijk verhoogde fijnstofwaarden aan (mediaan 65µA in stedelijke gebieden tegenover mediaan 55µA in niet-stedelijke gebieden) http://www.airbezen.be/.
[8] https://www.vmm.be/lucht/luchtkwaliteit/evaluatie-vlaamse-luchtkwaliteit#section-1
[9] https://www.lne.be/sites/default/files/atoms/files/20180720_luchtbeleidsplan.pdf
[10] NOx – Transport 46,4% en Gebouwen 7%, PM2.5 Transport 14,6% en Gebouwen 59,4% – cijfers NEC 2017